Truyền file NAS Synology chậm: chẩn đoán và fix SMB/NFS

Triệu chứng quen thuộc: mạng Gigabit mà copy như thời dial-up

Kịch bản kinh điển: bạn vừa lên đời NAS 2.5GbE, hí hửng copy thư viện ảnh cũ sang, kỳ vọng tốc độ đâu đó 110-280MB/s. Task Manager hiện lên con số 20-30MB/s, đứng hình giữa chừng, coffee kịp nguội trước khi file copy xong. Cảm giác lúc đó chỉ muốn gọi điện mắng vốn hãng bán NAS.

Nhưng khoan đã. Tốc độ truyền file qua SMB (Windows) hay NFS (Linux/macOS/Proxmox) phụ thuộc vào rất nhiều lớp: mạng vật lý, cấu hình giao thức, chính máy client, và cuối cùng mới tới ổ đĩa trên NAS. Đa số ca "NAS chậm" hóa ra chẳng liên quan gì đến NAS — nó nằm ở sợi cáp Cat5e bạn quên đổi, hoặc cái switch 8 cổng mua từ thời sinh viên. Bài này đi theo đúng thứ tự chẩn đoán dân IT hay dùng: mạng trước, giao thức sau, rồi mới tới ổ đĩa. Đi đúng thứ tự, bạn tiết kiệm được cả tiền lẫn thời gian ngồi đoán mò.

Bước 1: Xác định client đang cắm dây hay xài WiFi

Nghe ngớ ngẩn nhưng đây là nguyên nhân số một. Rất nhiều laptop mặc định ưu tiên WiFi kể cả khi đã cắm dây LAN, hoặc máy bàn vẫn dùng cổng NIC onboard 1GbE trong khi NAS đã có cổng 2.5GbE.

Trên Windows: mở Settings > Network & Internet, xem card mạng đang active là Ethernet hay Wi-Fi, bấm vào xem "Link speed" đang báo bao nhiêu (1 Gbps, 2.5 Gbps...). Trên NAS: vào Control Panel > Network > Network Interface, xem tốc độ liên kết hiện tại của từng cổng LAN. Hai đầu phải khớp tốc độ mong muốn — chỉ cần một đầu còn kẹt ở 1GbE thì cả đường truyền tụt về 1GbE, không có ngoại lệ.

Bước 2: Loại trừ nguyên nhân vật lý — cáp và switch

Cáp Cat5e chạy được Gigabit thoải mái, nhưng lên 2.5GbE trở lên thì nên đổi Cat6 cho chắc — đặc biệt nếu sợi cáp đã đi cùng nhà từ hồi lắp mạng ADSL. Switch cũng vậy: một con switch Gigabit "câm" (unmanaged) đời cũ không tự nhiên cõng nổi 2.5GbE dù NAS và máy tính đều hỗ trợ. Kiểm tra thông số switch trước khi đổ lỗi cho phần mềm.

Bước 3: Đo băng thông mạng thuần bằng iperf3

Đây là bước quan trọng nhất để tách bạch "mạng chậm" khỏi "giao thức chậm". iperf3 đo băng thông TCP thuần túy, không đụng tới ổ đĩa hay giao thức chia sẻ file, nên cho số liệu sạch để so sánh.

Cài trên Synology không cần SSH hay Docker: vào Package Center, bấm bánh răng góc trên phải chọn Package Sources, thêm nguồn SynoCommunity (URL: https://packages.synocommunity.com/). Sau khi thêm xong, tìm và cài gói SynoCli Network Tools — gói này có sẵn iperf3.

Chạy server trên NAS (qua Task Scheduler tạo tác vụ chạy lệnh, hoặc SSH nếu quen tay):

iperf3 -s

Rồi trên máy client chạy (thay IP_NAS bằng IP thật của NAS):

iperf3 -c IP_NAS

Nếu không muốn cài gói thường trực, có thể chạy tạm container networkstatic/iperf3 qua Container Manager — kéo image, chạy, xong việc thì xóa, không để lại rác trên hệ thống.

Đọc kết quả: nếu iperf3 báo băng thông thấp gần bằng tốc độ copy file thực tế (ví dụ cả hai đều quanh 30MB/s trên mạng Gigabit lẽ ra phải ~110MB/s), vấn đề nằm ở tầng mạng — cáp, switch, hoặc cổng NIC chưa lên đúng tốc độ. Quay lại Bước 1-2. Nếu iperf3 cho số đẹp (gần lý thuyết) nhưng copy file qua SMB/NFS vẫn rùa bò, vấn đề chuyển sang tầng giao thức — đi tiếp Bước 4.

Lỗi hay mắc ở bước này: đo bằng cách copy vài file ảnh vài trăm KB rồi kết luận "mạng có 20MB/s". File nhỏ luôn chậm hơn nhiều so với thực tế vì overhead thiết lập kết nối chiếm tỷ trọng lớn. Test bằng file lớn (trên 1GB) hoặc dùng hẳn iperf3 mới ra số liệu đáng tin.

Bước 4: iperf3 cao mà SMB vẫn chậm — soi cấu hình giao thức

Đây là ca kinh điển từng được bàn trên forum Synology: máy đo iperf3 chạy mượt cả trăm MB/s nhưng copy file qua SMB chỉ lẹt đẹt 47MB/s. Thủ phạm hóa ra là SMB signing.

Vào Control Panel > File Services > SMB > Advanced Settings, bạn sẽ thấy loạt tùy chọn đáng để nghịch:

• Maximum SMB protocol: để SMB3 (mặc định thường đã vậy, cứ kiểm tra lại cho chắc).
• Minimum SMB protocol: giữ ở SMB2, đừng hạ xuống SMB1 dù có thiết bị cũ đòi tương thích — SMB1 dính lỗ hổng bảo mật Synology đã khuyến cáo bỏ từ lâu.
• Enable SMB3 multichannel: bật nếu NAS có từ 2 cổng mạng vật lý trở lên (hoặc client có nhiều NIC). Tính năng này gộp nhiều đường truyền để tăng tốc một kết nối, yêu cầu client chạy Windows 8/Server 2012 trở lên.
• Enable opportunistic locking: nên bật, giúp client cache dữ liệu tốt hơn khi không có ai khác đang mở cùng file.
• SMB signing level: đây là chỗ hay gây tụt tốc độ ngầm nhất.

SMB signing ký số từng gói tin để chống tấn công man-in-the-middle/relay, nhưng cái giá phải trả là CPU phải xử lý thêm mỗi gói — trên phần cứng NAS phổ thông, mức hao hụt này đủ để biến 110MB/s thành 47MB/s. Nếu NAS chỉ chạy trong mạng nội bộ tin cậy (không lộ ra ngoài, không chia sẻ với thiết bị lạ), tắt SMB signing ở cả hai đầu (NAS và client, qua Local Group Policy hoặc Registry trên Windows) có thể trả lại tốc độ ngay lập tức. Đánh đổi là giảm một lớp bảo mật — cân nhắc theo mức độ tin cậy của mạng bạn, đừng tắt nếu NAS có mở ra Internet.

Một điểm dễ gây nhầm lẫn khi so sánh hai máy: Windows 11 mặc định bật SMB signing bắt buộc, trong khi Windows 10 cùng cấu hình lại không. Thấy máy Win11 chậm hơn hẳn máy Win10 cũ dù cấu hình mạng y hệt? Kiểm tra ngay chính sách SMB signing trên cả hai máy trước khi nghi ngờ thứ khác.

Bước 5: Kiểm tra tiến trình nền đang ngốn băng thông trên NAS

Mở Resource Monitor trên DSM, xem CPU và network traffic lúc đang copy file. Cloud Sync đang đồng bộ, Universal Search đang đánh index, hay Video Station/Synology Photos đang âm thầm chuyển mã (transcode) video trong nền đều ăn CPU và I/O, kéo tốc độ ghi/đọc xuống dù mạng và SMB đã tối ưu hết cỡ. Tạm dừng các tác vụ này để test lại — biết đâu thủ phạm ở ngay đây chứ chẳng phải cấu hình mạng gì cả.

Bước 6: Nhìn vào Storage Manager trước khi đổ lỗi cho SMB

Vào Storage Manager, kiểm tra RAID có đang rebuild hay ở trạng thái degraded không — cả hai đều khiến tốc độ ghi/đọc giảm mạnh mà chẳng liên quan gì đến cấu hình mạng. Ngoài ra, nếu NAS đang ghi liên tục khối lượng lớn (dựng phim 4K, backup nguyên khối), một ổ đời cũ dùng công nghệ ghi chồng lớp (SMR) có thể chạy êm như mới mua lúc đầu nhờ vùng cache, rồi đuối dần giữa chừng khi cache đầy — hiện tượng nhìn giống lỗi mạng nhưng thực chất là đặc tính cơ học của ổ.

Với nhu cầu ghi liên tục nặng (dựng phim, surveillance nhiều camera, NAS nhiều khay chạy RAID lớn), nên chọn ổ NAS-grade dùng công nghệ ghi tuần tự truyền thống (CMR) ngay từ đầu:

Tất cả các dòng NAS-grade hiện hành ở trên đều dùng CMR. SMR chỉ trở thành vấn đề khi ai đó lắp nhầm ổ desktop đời cũ vào NAS, chứ không phải đặc điểm của các dòng kể trên — tra mã model trên datasheet trước khi mua để chắc chắn đúng dòng NAS-grade, đặc biệt nếu bạn vừa nhặt được giá hời không rõ nguồn.

Máy Linux/Docker/Proxmox: khi nào nên chuyển sang NFS

Nếu client là Linux, Docker host, hay Proxmox mount NAS làm datastore, đừng cố ép SMB — NFS thường ổn định và nhanh hơn trên mạng nội bộ, nhất là với khối lượng file nhỏ và trung bình (VM disk, container volume, dataset nhiều file lẻ).

Bật NFS tại Control Panel > File Services > NFS, tick "Enable NFS". Sau đó vào từng Shared Folder cần chia sẻ, bấm Edit > NFS Permissions để cấp quyền theo IP hoặc dải mạng cụ thể — đừng mở cho toàn subnet, tránh lộ dữ liệu cho thiết bị lạ trong cùng mạng.

Khi mount, ép rõ version thay vì để client tự thương lượng:

mount -t nfs -o vers=4.1 IP_NAS:/volume1/shared /mnt/nas

Để client tự chọn version đôi khi rơi vào bản cũ chậm hơn. Lưu ý: với file rất lớn (trên 100MB) chạy trên mạng 10Gbps trở lên, SMB và NFS thường ngang ngửa nhau sau khi đã tune đúng — chênh lệch rõ rệt chủ yếu nằm ở khối lượng file nhỏ số lượng nhiều.

Ba lỗi hay gặp khi đi tối ưu tốc độ NAS

• Bật SMB3 Multichannel trong khi Link Aggregation vẫn đang chạy. DSM không hỗ trợ chạy đồng thời hai tính năng này — Link Aggregation dành cho nhiều client/failover, Multichannel dành cho tăng tốc một kết nối. Chọn một, tắt cái còn lại.
• Chỉnh MTU 9000 (Jumbo Frame) trên NAS mà quên đồng bộ switch và client. Sai một mắt xích trong chuỗi này là mất kết nối luôn, hoặc tệ hơn: tốc độ tụt còn thảm hại hơn lúc chưa đụng vào gì. Jumbo Frame chỉ đáng bật khi mạng từ 2.5GbE trở lên và bạn chắc chắn switch hỗ trợ — mặc định không set MTU thủ công vẫn là lựa chọn an toàn nhất cho đa số người dùng.
• Đổ oan cho SMB/NFS trong khi thủ phạm thật là RAID rebuild hoặc tiến trình nền. Luôn kiểm tra Storage Manager và Resource Monitor trước khi lao vào chỉnh registry hay sysctl.

Tùy chọn nâng cao (không bắt buộc, chỉ cần với mạng 10GbE trở lên)

Nếu đã làm hết các bước trên mà vẫn chưa đạt tốc độ mong muốn trên hạ tầng 10GbE+, mới nên tính đến:

• Tinh chỉnh sysctl qua SSH: tăng net.core.rmem_max, net.core.wmem_max, bật TCP window scaling. Đây là công cụ đúng nghĩa "vắt kiệt" hiệu năng mạng tốc độ cao, không có tác dụng đáng kể trên Gigabit hay 2.5GbE thông thường.
• Jumbo Frame MTU 9000: chỉ bật khi cần vượt ngưỡng 1Gbps, nhớ chỉnh đồng bộ ba nơi: NAS, switch, client.
• Benchmark bằng iozone: đo hiệu năng ổ đĩa/filesystem cục bộ, tách hẳn nguyên nhân disk ra khỏi nguyên nhân mạng khi các bước trên vẫn chưa tìm ra thủ phạm rõ ràng.

Lưu ý bảo mật khi đi tắt/mở các tính năng trên

Tắt SMB signing tăng tốc thật, nhưng đổi lại giảm khả năng chống tấn công man-in-the-middle và relay — chỉ nên áp dụng trong mạng gia đình/văn phòng tin cậy, tránh nếu NAS có thể truy cập từ mạng ngoài hoặc mạng chia sẻ với nhiều thiết bị lạ (ký túc xá, coworking space). Minimum SMB protocol giữ ở SMB2 trở lên, đừng bật lại SMB1 chỉ vì một thiết bị cổ lỗ đòi tương thích. Với NFS, luôn giới hạn quyền truy cập theo IP/host cụ thể thay vì mở toang cho cả subnet — một máy lạ trong mạng cũng đủ đọc được dữ liệu nếu bạn lỡ tay để permission quá rộng.

Đi đúng thứ tự — mạng, rồi giao thức, rồi mới tới ổ đĩa — phần lớn trường hợp bạn sẽ tìm ra thủ phạm ngay trong DSM mà chẳng cần mở ví mua thêm gì cả.