NAS Synology chậm: soi nguyên nhân bằng Resource Monitor

NAS chậm không có một nguyên nhân, nhưng có cách soi

NAS chậm, lag hay treo giữa chừng nghe như lỗi nghiêm trọng. Thường thì không phải. Đa số ca chỉ là máy đang bận việc gì đó mà bạn không để ý: lập chỉ mục tìm kiếm, backup, hay Synology Photos nhận diện khuôn mặt, ngốn CPU và đĩa suốt cả buổi tối. Thay ổ hỏng xong mà đĩa đang rebuild thì chậm cũng là chuyện bình thường. NAS chẳng có tội gì, nó chỉ đang làm việc nền mà không ai báo trước.

Resource Monitor là công cụ theo dõi có sẵn trong DSM. Nó cho biết CPU, RAM, mạng và đĩa đang bận vì ai, và không tự sửa gì, chỉ đưa số liệu. Nhờ vậy bạn phân biệt được ba tình huống hay bị nhầm: NAS đang bận việc nền, phần cứng không đủ sức, hoặc đĩa có vấn đề. Mỗi tình huống một cách xử lý. Sửa nhầm chỗ thì mất thời gian không kém gì bị chậm.

Ba tình huống thường gặp:

• Thay ổ hỏng xong, NAS chậm cả tuần. Đĩa đang rebuild hoặc resync. Lúc này chờ là đúng nhất, đừng đổi thêm cấu hình nào.
• Gia đình dùng Synology Photos, tối nào CPU cũng gần 100%. Nhận diện khuôn mặt và indexing chạy cùng lúc. Lên lịch lại là đủ, không cần mua máy mới.
• Copy file qua SMB chỉ được vài chục MB/s. Mạng gigabit lý thuyết đạt khoảng 110 MB/s. Thủ phạm thường là đĩa đang bận hoặc cấu hình giao thức, không phải dây mạng.

Bước 1: Đo đúng lúc đang chậm

Mở Main Menu → Resource Monitor, và mở khi NAS đang chậm thật. Đo lúc rảnh thì chẳng thấy gì để kết luận. Lần đầu mở, chính Resource Monitor cũng tốn chút CPU vì nó đang tải dữ liệu. Đừng hoảng rồi đổ oan cho nó. Ghi lại CPU, RAM, Network và Disk lúc đang chậm, vài tấm ảnh chụp màn hình là đủ.

Trước khi đo, mở Storage Manager xem có tác vụ rebuild, resync hay scrub nào đang chạy không. Nếu có, số liệu lúc nào cũng xấu và dễ kết luận sai. Nhiều người sửa cả buổi mà vẫn thấy chậm, chỉ vì đo nhầm lúc đĩa đang bận.

Bước 2: Xác định nút thắt

Đọc số liệu xong, tìm xem nút thắt nằm ở nhóm nào:

CPU cao

Tab Performance cho biết CPU đang ở mức nào. Sau đó sang tab tiến trình để xem ai đang chiếm. Ba tiến trình hay gặp khi lập chỉ mục là synoelasticd (Universal Search), fileindexd và synocontentextractd. Nếu chúng chạy đúng giờ bạn cần máy, đó là chỗ phải dời lịch. Còn tiến trình lạ không rõ nguồn gốc thì xem phần bảo mật ở cuối bài.

Disk cao hoặc một ổ bất thường

Trong tab Disk, so sánh các ổ với nhau. Ổ nào có độ trễ hoặc tải cao bất thường so với mấy ổ còn lại thì kiểm tra SMART trước khi nghĩ đến chuyện chỉnh cấu hình. Đường dẫn là Storage Manager → HDD/SSD → Health Info → S.M.A.R.T. Ổ có dấu hiệu lỗi nên thay sớm, đừng đợi đến khi mất dữ liệu.

RAM "đầy"

DSM dùng RAM rảnh làm cache, nên thấy RAM dùng 90% chưa chắc là lỗi. Xem tiến trình nào đang giữ RAM và phần cache chiếm bao nhiêu. Chỉ khi RAM thật sự thiếu cho tiến trình đang chạy mới cần gỡ gói không dùng hoặc nâng cấp.

Mạng thấp nhưng CPU và đĩa ổn

Kiểm tra dây mạng và switch, rồi đo lại bằng IP LAN thay vì QuickConnect để loại trừ đường truyền internet. Phần copy SMB bên dưới có cách làm chi tiết.

Bước 3: Chỉnh đúng chỗ

Dời lịch lập chỉ mục

1. Vào Control Panel, gõ "index" vào ô tìm kiếm, mở Indexing Service.
2. Chọn Conversion Setting, tick Enable conversion by schedule.
3. Đặt lịch vào ban đêm, khi không ai cần máy.

Muốn thử nhanh thì tạm dừng indexing để xem máy có mượt hơn không. Nhớ bật lại, nếu không tìm kiếm sẽ thiếu dữ liệu mới. Chạy vào ban đêm vẫn giữ được tìm kiếm nhanh vào sáng hôm sau.

Tắt nhận diện khuôn mặt nếu không dùng

Trong Synology Photos, bấm biểu tượng tài khoản → Settings → Global, rồi bỏ tick "Allow users to enable the People album". Chỉ tắt đúng một tính năng, app vẫn chạy bình thường. Vì vậy nên tắt từng tính năng thay vì gỡ cả Photos.

Dời backup và scrub sang ban đêm

Hyper Backup, Active Backup và lịch scrub của storage pool đừng chạy trùng giờ làm việc, cũng đừng chạy chồng lên nhau. Hai backup cùng lúc thì cả hai đều chậm, vì đĩa phải làm hai việc một lúc. Đặt một lịch cho mỗi việc, cách nhau vài tiếng.

Tốc độ rebuild và resync

Vào Storage Manager → Storage → Global Settings → RAID Resync Speed Limits. Có ba lựa chọn: "Lower the impact on overall system performance (recommended)", "Run RAID resync faster", hoặc Customize để tự đặt mức. Có người đang dùng NAS thì chọn chế độ ưu tiên hệ thống. Nhà vắng người thì chọn chạy nhanh cho xong sớm. Thiết lập này đảo ngược được, đổi lúc nào cũng được.

Copy file qua SMB chậm: đo và sửa thế nào

Copy một file lớn vài GB từ máy trong LAN, đồng thời xem Disk trong Resource Monitor. Đĩa đã gần 100% thì nút thắt nằm ở đĩa, đổi giao thức lúc đó cũng vô ích. Đĩa vẫn nhàn mà tốc độ thấp thì mở Control Panel → File Services → SMB → Advanced Settings để kiểm tra phiên bản SMB. Đa số cấu hình đặt SMB3 làm tối đa và SMB2 làm tối thiểu.

Tùy chọn "Asynchronous read" giúp đọc ngẫu nhiên và có ích với 10GbE, nhưng tốn thêm CPU. NAS yếu thì đừng bật. Copy hàng nghìn file nhỏ luôn chậm hơn nhiều so với một file lớn, vì mỗi file là thêm một vòng trao đổi. Đó là đặc tính của giao thức, không phải lỗi của NAS. Đừng thay nhiều thứ cùng lúc, bật từng cái rồi đo lại đúng file đó.

Những lỗi hay gặp khi tối ưu

• Tắt nhầm dịch vụ đang cần. Tắt cả Photos rồi thắc mắc vì sao app không đồng bộ. Chỉ tắt tính năng cụ thể như nhận diện khuôn mặt hay lịch indexing, đừng tắt cả gói nếu chưa chắc.
• Đổ lỗi cho RAM vì con số % cao. Cache đầy là thiết kế có chủ đích của DSM. Nhìn tiến trình nào đang giữ RAM, đừng chỉ nhìn tổng.
• Đo khi đang rebuild hoặc scrub. Kết quả luôn chậm và gây hiểu lầm. Kiểm tra Storage Manager trước, chờ xong rồi đo.
• Đo tốc độ qua QuickConnect hoặc relay. Con số phản ánh internet và đường truyền trung gian, không phản ánh NAS. Đo bằng IP LAN.
• Đổi nhiều thứ cùng lúc. Máy nhanh hơn hay chậm đi, bạn cũng không biết cái nào có tác dụng. Mỗi lần chỉ đổi một thứ, rồi đo lại.

Tùy chọn nâng cao (không bắt buộc)

Các mục này không cần cho đa số trường hợp. Chỉ đáng xem khi đã loại trừ đĩa và cấu hình cơ bản.

• SMB Multichannel hoặc Link Aggregation để tăng băng thông. Chỉ có ích khi client hỗ trợ và đĩa không phải nút thắt. Hai tính năng này không dùng chung được, nên chọn một rồi đo kết quả.
• Nâng cấp RAM chính hãng để tăng cache, chỉ khi RAM luôn đầy và model hỗ trợ nâng cấp. RAM sai chuẩn của model là tự tạo ra lỗi mới.
• Chọn ổ theo tải. Nếu rebuild đặc biệt chậm vì ổ desktop SMR đời cũ lắp vào NAS, đó là vấn đề chọn ổ, không phải lỗi cấu hình. Trước khi mua, tra mã model trên datasheet, vì cùng một dòng sản phẩm có thể có cả model CMR lẫn SMR. Nhu cầu nhiều khay hoặc tải nặng thì nên xem các model NAS-grade như WD Red Plus, WD Red Pro, Seagate IronWolf Pro hay Toshiba N300, so sánh theo số khay và ngân sách.
• Không nên tắt Spectre/Meltdown hay hạ bảo mật để lấy thêm hiệu năng. Phần tăng thêm thường nhỏ, còn lỗ hổng thì không đáng đổi.

Bảo mật và bảo trì

CPU 100% đột ngột, tiến trình không rõ tên, kèm đăng nhập lạ trong Log Center: đừng nghĩ đó là "NAS đang bận". Đổi mật khẩu admin ngay, kiểm tra danh sách người dùng và tiến trình, rồi cập nhật DSM và các gói lên bản mới nhất. Đừng tự "tối ưu" bằng cách tắt bảo mật, mở cổng hay cài gói từ nguồn lạ. Làm vậy là đi ngược hướng.

Trước khi đổi thiết lập hàng loạt, vào Control Panel → Update & Restore → Configuration Backup để sao lưu cấu hình. Đổi xong mà hỏng thì khôi phục trong vài phút, khỏi phải nhớ từng ô đã chỉnh.

Log Center giúp tìm mốc thời gian trùng khớp. Lỗi và cảnh báo xuất hiện đúng lúc chậm thường chỉ ra nguyên nhân nhanh hơn mọi đoán mò.

Backup đi. Ổ cứng nào rồi cũng có ngày hỏng, chỉ là nó chọn đúng hôm bạn chưa backup hay không thôi. Resource Monitor miễn phí, nên chẩn đoán bằng nó trước khi nghĩ đến chuyện mua đồ mới.

```

Ghi chú cho bạn (không nằm trong bài):
- Tiêu đề 56 ký tự, keyword "NAS Synology chậm" đứng đầu. Bản gốc dài 72 ký tự.
- Đã bỏ đoạn "Lưu ý trước khi xuất bản" vì đó là ghi chú nội bộ, không phải nội dung bài. Vẫn cần đối chiếu trên DSM 7.x: tên tab Resource Monitor, đường dẫn Storage Manager → Storage → Global Settings, mục Indexing Service, và tên tùy chọn Asynchronous read. Các mục này chưa mở được trang KB chính thức để xác nhận.
- Tôi chỉ đổi cách diễn đạt, không đổi dữ kiện, lệnh, đường dẫn hay cấu trúc heading. Bài là hướng dẫn xử lý sự cố, không phải bài mua hàng, nên không cần thêm mục khuyến nghị model ổ. Phần gợi ý model NAS-grade đã có sẵn trong "Tùy chọn nâng cao" và được giữ ngang hàng.