UPS cho NAS Synology: chọn công suất & auto-shutdown DSM

UPS là gì và tại sao NAS cần nó

UPS (Uninterruptible Power Supply — bộ lưu điện) là cái hộp có pin bên trong, cắm giữa ổ điện tường và NAS. Điện lưới chạy bình thường thì UPS chỉ đứng đó làm cảnh, âm thầm sạc pin. Cúp điện phát, nó chuyển sang xả pin trong vài mili-giây, đủ cho NAS sống thêm dăm phút đến vài chục phút tùy dung lượng pin.

Vấn đề không nằm ở chỗ NAS mất điện — cái đó UPS nào cũng lo được. Vấn đề là NAS đang ghi dữ liệu đúng lúc mất điện thì sao. RAID/SHR đang rebuild, volume Btrfs đang commit transaction, database của Docker đang flush — rút phựt điện giữa chừng là cách nhanh nhất biến volume lành thành volume lỗi, phải chạy fsck hoặc tệ hơn là mất dữ liệu luôn. DSM có sẵn module UPS ăn khớp với phần cứng này: nhận tín hiệu mất điện là nó tự dừng dịch vụ, unmount volume sạch sẽ rồi mới tắt máy — khác hẳn kiểu tắt phũ.

Vài thứ UPS + DSM auto-shutdown làm được, không phải lý thuyết suông:

• Graceful shutdown: dừng Plex, Surveillance Station, container Docker, unmount volume trước khi hết pin — không phải đợi điện cúp cái là NAS tắt ngóm luôn.
• Power Recovery: có điện lại là NAS tự bật, tự mount volume, tự khởi động dịch vụ — không cần ai chạy ra bấm nút nguồn lúc nửa đêm.
• Network UPS Server: một UPS cắm ở NAS chính có thể "cho mượn" tín hiệu mất điện cho các NAS khác trong mạng LAN, khỏi cần mỗi máy một UPS riêng.

Vài tình huống hay gặp: nhà chạy DS923+ hay DS1522+ cắm Surveillance Station 24/7, khu vực hay mưa giông cúp điện đột ngột — không có UPS thì mỗi lần cúp là một lần hồi hộp không biết volume có sống không. Văn phòng nhỏ một NAS, một router, một switch dùng chung ổ điện — muốn cả cụm sống thêm vài phút để NAS kịp tắt qua LAN chứ không phải rớt mạng giữa chừng. Hoặc nhà có 2-3 NAS Synology (một cái làm backup), không muốn mua UPS riêng cho từng cái nên dùng chung một UPS trung tâm.

Khác với ổn áp hay aptomat chống giật — những thứ chỉ bảo vệ NAS khỏi sốc điện, xung áp — UPS kết hợp auto-shutdown DSM là lớp phòng thủ duy nhất chống được mất/lỗi dữ liệu khi mất điện đột ngột. Ổn áp không cấp điện dự phòng, cúp là cúp, hết chuyện.

Vì sao dùng tính năng UPS có sẵn trong DSM là đủ

Bên dưới lớp giao diện, DSM đóng gói sẵn NUT (Network UPS Tools) — bộ công cụ mã nguồn mở chuyên giao tiếp với UPS mà gần như mọi NAS, mọi phần mềm giám sát UPS trên Linux đều dùng. Bạn không cần biết NUT là gì, không cần sửa file cấu hình bằng tay, không cần Package Center, không cần Container Manager, không cần SSH. Cắm cáp, vào Control Panel bấm vài chỗ là xong.

Lý do nó đơn giản:

• UPS kết nối qua USB chuẩn HID — đa số APC, CyberPower, Eaton đời mới đều dùng driver usbhid-ups — được DSM tự nhận diện, khỏi chọn driver thủ công.
• Network UPS Server để chia sẻ một UPS cho nhiều NAS chỉ là bật một nút và nhập một địa chỉ IP, không phải dựng NUT server/client bằng tay như trên Linux thường.
• SNMP UPS (cho UPS rack có card mạng riêng) chỉ cần tính đến khi máy không có cổng USB — trường hợp hiếm, không phải mặc định.

Chọn UPS bao nhiêu VA/Watt cho NAS

Đây là bước hay bị bỏ qua nhất — nhiều người mua UPS theo cảm tính rồi ngã ngửa khi nó báo quá tải ngay lúc cắm vào. Cách làm đúng: đo công suất thực của NAS (và các thiết bị định cắm chung như router, switch), rồi áp công thức.

Công suất Watt có thể lấy từ nhãn dán trên PSU của NAS, hoặc đo trực tiếp bằng ổ cắm điện thông minh (chính xác hơn, vì PSU ghi công suất tối đa chứ không phải công suất tiêu thụ thật). Từ số Watt đó, nhân với 1.6 để ra VA cần thiết (NAS có hệ số công suất khoảng 0.62, không phải 1 như tải thuần trở), rồi nhân thêm 1.3 làm biên an toàn.

Ví dụ NAS 8-khay tiêu thụ thật khoảng 100W: 100 × 1.6 = 160VA, nhân biên an toàn 1.3 ra khoảng 210VA — nhưng đây là mức tối thiểu, không phải mức nên mua. Luôn chốt theo Watt của UPS chứ không chỉ nhìn VA (hai số này không phải lúc nào cũng cùng tỷ lệ giữa các hãng), và giữ tải thực tế dưới khoảng 60% công suất định mức để pin bền và có dư địa cho lúc cắm thêm thiết bị.

3 loại UPS: chọn cái nào cho NAS

UPS chia làm ba nhóm theo công nghệ, khác nhau ở thời gian chuyển mạch (khoảng trễ giữa lúc mất điện lưới và lúc pin bắt đầu cấp) và độ sạch của điện áp ra.

Offline/Standby là loại rẻ nhất, chỉ chuyển sang pin khi phát hiện mất điện — độ trễ vài mili-giây này gần như vô hại với NAS gia đình bình thường. Line-interactive thêm mạch AVR (tự động ổn áp) để xử lý điện áp cao/thấp bất thường mà không cần chuyển hẳn sang pin, cân bằng tốt giữa giá và độ bảo vệ — đây là lựa chọn mặc định hợp lý cho NAS SOHO. Online/double-conversion thì lúc nào cũng chạy qua pin, không có khoảng trễ chuyển mạch, điện ra sạch nhất nhưng giá cao và hao pin nhanh hơn — dành cho NAS rackmount chạy dịch vụ không được phép chớp giật.

Một điểm dễ bị bỏ sót: NAS có PSU dùng Active PFC (phổ biến ở dòng rackmount, và một số model desktop cao cấp) bắt buộc cần UPS xuất sóng sin thật (pure sine wave) khi chạy bằng pin. UPS sóng sin mô phỏng/bậc thang — thường thấy ở dòng offline giá rẻ — có thể khiến PSU báo lỗi hoặc tự ngắt ngay giữa lúc đang chạy pin, tức đúng lúc bạn cần nó hoạt động nhất. Trước khi mua, kiểm tra thông số PSU của NAS (ghi trên tem hoặc trong tài liệu kỹ thuật) xem có Active PFC không, rồi đối chiếu với thông số sóng ra của UPS.

Gợi ý thương hiệu

Vài cái tên phổ biến ở Việt Nam và có mặt trong danh sách tương thích của Synology:

• APC — Back-UPS dòng BX/BE cho NAS gia đình, Smart-UPS dòng SMT/SMX cho rackmount. Phổ biến nhất thị trường, phân phối rộng, có phần mềm PowerChute riêng nếu cần giám sát chi tiết hơn ngoài DSM.
• Eaton — dòng 5E/5P, nhiều model đã có sóng sin thật ngay ở tầm giá phổ thông, tương thích NUT tốt.
• CyberPower — dòng CP-series tương thích PFC, sóng sin thật, nằm trong danh sách tương thích chính thức của Synology.
• Vertiv/Liebert — dòng GXT5, PSA, EDGE, thiên về rackmount/phòng máy, hợp với NAS rackmount doanh nghiệp nhỏ, có nhà phân phối chính hãng tại Việt Nam.

Trước khi chốt mua, tra tên model cụ thể trong danh sách tương thích chính thức của Synology tại synology.com/compatibility (chọn category "upses") — không phải UPS nào cùng hãng cũng được test và liệt kê như nhau.

Chuẩn bị trước khi cấu hình

• UPS đã cắm điện, đã sạc pin đủ (lần đầu mở hộp nên để sạc vài tiếng trước khi test).
• Cáp USB Type-A (đầu cắm NAS) sang Type-B (đầu cắm UPS) — phải là cáp có lõi data thật, không phải cáp chỉ để sạc.
• NAS chạy DSM 7.x (giao diện mô tả dưới đây áp dụng cho DSM 7).

Cấu hình auto-shutdown trong DSM

Vào Control Panel → Hardware & Power → tab UPS.

1. Cắm cáp USB từ NAS vào UPS — nhớ cắm vào ổ có ký hiệu "Battery Backup" trên UPS, không phải ổ "Surge Only". Nhiều UPS có cả hai loại ổ cắm trên cùng một thân máy, ổ surge-only chỉ chống sốc điện chứ không có pin dự phòng.
2. Tick Enable UPS support.
3. Chọn UPS Type = USB UPS (mặc định cho hầu hết trường hợp).
4. DSM tự nhận diện UPS nếu dùng driver usbhid-ups chuẩn HID — không cần chọn gì thêm.
5. Chọn thời điểm NAS vào Safe Mode (chế độ chuẩn bị tắt): mặc định là "Until low battery" — đợi đến khi pin gần cạn mới tắt. Nên đổi sang "Customize time" và đặt khoảng 5-10 phút, để NAS không tắt oan chỉ vì một lần chớp điện vài giây, nhưng vẫn đủ thời gian tắt an toàn khi mất điện thật sự kéo dài.
6. Tick "Shut down the UPS when the system enters Safe Mode" — để UPS tự ngắt hẳn sau khi NAS đã tắt xong, tránh xả cạn pin vô ích.
7. Tick "Restart automatically when the power supply issue is fixed" (Power Recovery) — có điện lại là NAS tự khởi động, không cần ai bấm nút.
8. Bấm Apply. Nghe hiển nhiên, nhưng đây đúng là bước hay bị quên nhất — tick xong một loạt ô rồi tưởng thế là xong, đến lúc cúp điện thật mới ngớ người ra vì cấu hình chưa hề được lưu.

Dùng chung một UPS cho nhiều NAS (Network UPS Server)

Nếu nhà có 2-3 NAS mà chỉ muốn mua một UPS: ở NAS đang cắm UPS thật (NAS chủ), vào cùng tab UPS, bật Enable Network UPS Server. Ở các NAS còn lại, vào tab UPS, chọn UPS Type = Network UPS Server, nhập địa chỉ IP của NAS chủ. Khi NAS chủ phát tín hiệu mất điện, các NAS phụ nhận được qua LAN và tự vào Safe Mode theo đúng thời gian delay đã đặt riêng cho từng máy.

Kiểm tra cấu hình có chạy thật hay không

Đừng dừng lại ở việc thấy log báo "UPS connected" rồi yên tâm ra về. Cách kiểm tra đáng tin duy nhất là rút phích điện thật (không phải rút cáp USB) và quan sát: NAS có báo mất điện trong Log Center không, có vào Safe Mode đúng thời gian đã đặt không, dịch vụ có dừng sạch không, và quan trọng nhất — cắm điện lại, NAS có tự khởi động lại không. Làm việc này lúc rảnh, chủ động, còn hơn để đến lúc cúp điện thật mới phát hiện delay đặt sai hay quên tick Power Recovery.

Lỗi thường gặp

• Cắm nhầm ổ "Surge Only": UPS nào cũng có thể có cả ổ battery backup và ổ chỉ chống sốc điện. Cắm nhầm ổ sau, NAS mất điện ngay lập tức khi cúp điện, DSM không kịp nhận tín hiệu gì cả — coi như không có UPS.
• Cáp USB sai chuẩn hoặc chỉ để sạc: một số cáp Type-A to Type-B chỉ có dây nguồn, không có lõi data. DSM không thấy UPS trong danh sách USB UPS dù đèn UPS vẫn sáng bình thường.
• UPS sóng sin mô phỏng cho NAS có PSU Active PFC: PSU kêu to, báo lỗi hoặc tự tắt ngay khi chuyển sang chạy pin — dù UPS vẫn còn điện. Kiểm tra thông số PSU trước khi mua UPS, đừng để đến lúc lắp mới biết.
• Không test rút điện thật trước: cấu hình sai (delay quá dài, quên tick Shut down UPS, quên Power Recovery) chỉ lộ ra đúng lúc mất điện thật — tức là quá muộn để sửa.
• Network UPS Server nhập sai IP hoặc bật sai thứ tự: nhập sai IP NAS chủ, hoặc bật NAS khách trước khi NAS chủ đã sẵn sàng, khiến NAS phụ không nhận được tín hiệu mất điện dù UPS đang xả pin.
• Mua UPS chạy sát 90-100% công suất: báo quá tải liên tục, giảm tuổi thọ pin, và thời gian dự phòng thực tế ngắn hơn hẳn số phút quảng cáo trên hộp.

Tùy chọn nâng cao (không bắt buộc)

Phần này chỉ cần khi rơi vào trường hợp đặc biệt, đa số người dùng NAS gia đình/SOHO không cần đụng tới.

• SNMP UPS: dùng khi UPS là loại rack có card mạng riêng, không có cổng USB để cắm vào NAS. Chọn UPS Type = SNMP UPS, nhập địa chỉ IP của card SNMP và community string.
• Driver thủ công: một số UPS đời cũ hoặc hiếm không dùng chuẩn HID, cần chọn driver cụ thể như richcomm_usb, blazer_usb, apcsmart thay vì để DSM tự nhận diện.
• Shutdown priority: khi nhiều NAS dùng chung một UPS qua Network UPS Server, có thể đặt thứ tự NAS nào tắt trước — hữu ích khi một trong số đó là NAS backup, muốn nó tắt sau cùng để kịp nhận dữ liệu từ các NAS khác.

Bảo mật và bảo trì

UPS không thay thế cho backup thật. Nó chỉ chống mất điện đột ngột, không chống được ổ cứng hỏng, lỗi phần cứng hay ransomware — vẫn cần Hyper Backup hoặc snapshot định kỳ như bình thường.

Nếu dùng SNMP UPS hoặc Network UPS Server, giữ chúng trong mạng nội bộ tin cậy, đừng expose port quản lý UPS ra Internet — không có lý do gì để ai đó ngoài mạng LAN cần điều khiển UPS của bạn cả.

Pin UPS không sống mãi. Thường sau 2-3 năm (tùy loại và nhiệt độ môi trường nơi đặt UPS), pin chai dần — và pin chai là nguyên nhân phổ biến nhất khiến auto-shutdown không kịp kích hoạt, vì NAS tưởng còn đủ thời gian nhưng UPS đã hết hơi thật sự. Thay pin định kỳ, và test rút điện thật mỗi 6 tháng một lần, đặc biệt sau khi update DSM hoặc firmware UPS — để chắc cả chuỗi UPS → USB → DSM → Safe Mode → Power Recovery vẫn ăn khớp với nhau. Vì cái ngày bạn cần nó hoạt động đúng nhất, thường cũng là cái ngày bạn không có mặt để cứu.