Volume Synology bị chỉ đọc (Read-only): cứu dữ liệu trước

Volume Read-only là gì, khác Degraded và Crashed chỗ nào

Bạn đang kéo file vào thư mục chia sẻ thì Windows báo không đủ quyền. Mở Storage Manager ra thấy cạnh volume1 có dòng Read-only (giao diện tiếng Việt ghi "Chỉ đọc"). Ảnh vẫn mở, phim vẫn xem, nhưng không ghi, không sửa, không xoá được gì. NAS chưa chết đâu. Nó đang đầu hàng, có điều đầu hàng có văn hoá: cho bạn khuân đồ ra trước rồi mới đóng cửa.

Synology gọi đây là tình trạng volume "đã thành chỉ đọc và không thể hoạt động bình thường". Hệ thống tệp phát hiện lỗi nên tự khoá ghi, để khỏi chồng thêm dữ liệu mới lên một cái nền đã nứt. Thủ phạm thường rơi vào một trong hai nhóm. Một là phần cứng (ổ, RAM) làm hỏng hệ thống tệp. Hai là volume được chuyển từ máy Synology khác sang, mang theo tính năng mà máy mới không hỗ trợ.

Ba trạng thái dưới đây hay bị gọi lẫn, nhưng mỗi cái xử lý một kiểu:

Degraded nghĩa là mất một lớp dự phòng, cách xử lý nằm trong bài xử lý volume Degraded. Crashed nặng hơn và có kịch bản riêng ở bài storage pool bị Crashed. Bài này chỉ bàn Read-only.

Vì sao phải gấp? Vì Read-only là lúc cuối cùng còn chép được dữ liệu ra. Reboot liên tục hoặc thao tác sai, volume có thể chuyển sang Crashed. Đến lúc đó, chính KB của Synology sẽ khuyên bạn đi tìm công ty cứu dữ liệu.

Thêm một sự thật hơi phũ: Synology viết rõ volume hỏng do lỗi ổ hoặc lỗi hệ thống tệp là không sửa được ("cannot be repaired"). Cách chính thức là sao lưu, xoá volume, tạo lại, rồi chép dữ liệu về. DSM không giấu nút "Fix" bí mật nào cả, đừng mất cả buổi tối đi tìm.

Ba tình huống hay dẫn tới Read-only

• Vừa lắp thêm RAM mua ngoài. Một thread trên diễn đàn Synology từ thời DSM 7.0.x kể đúng chuyện này. Cũ rồi, nhưng kịch bản vẫn lặp lại đều đều. Chủ máy DS718+, DS918+ thấy volume1 lên read-only kèm tiếng bíp, trong khi các ổ vẫn báo Healthy. Synology support nhận định nguyên nhân là hai thanh RAM 16GB lệch cặp, và lỗi hệ thống tệp vẫn còn cho tới khi xoá và tạo lại volume, kể cả khi đã thay RAM. Một người khác tháo thanh 4GB không chính hãng thì đặt lại được read/write, rồi khôi phục từ bản backup C2. Blog jericoaragon (01/2024) cũng kể chuyện lắp 4×16GB mà không test: vài ngày sau, đúng lúc restart container Docker thì volume lên read-only, cuối cùng vẫn phải sao lưu rồi dựng lại volume.
• Mất điện đột ngột khi không có UPS, nhất là lúc NAS đang chạy data scrubbing. Bật lại thì volume đã read-only. KB của Synology liệt kê lỗi hệ thống tệp do mất điện bất ngờ là một nguyên nhân làm hỏng volume. Chọn UPS thế nào thì có bài riêng: UPS cho NAS.
• Chuyển ổ sang máy Synology khác (nâng cấp máy, hoặc mượn máy để cứu dữ liệu) trong khi volume từng bật WriteOnce hoặc immutable snapshot. Hai tính năng này chỉ có trên dòng '20 trở lên. Volume lên read-only nhưng dữ liệu không hỏng. Đây là trường hợp nhẹ nhất.

Vì sao làm theo quy trình này

Phản xạ thường gặp là reboot liên tục, bấm "Repair", hoặc dán lệnh btrfs check --repair nhặt được trên mạng. Bài này đi theo đúng trình tự của KB My volume has become read-only: chép dữ liệu ra trước, tìm nguyên nhân, rồi mới xoá và tạo lại volume. Mọi bước đều bấm trên giao diện DSM, không cần SSH. Đồ nghề gồm File Station, Synology Assistant, Storage Manager và Hyper Backup.

KB này cập nhật ngày 30/09/2026, sau khi DSM 7.4 ra mắt, và vẫn ghi áp dụng cho "DSM 7.0 and above". DSM mới nhất hiện là 7.4.1-90080 Update 1 (28/10/2026). Máy chưa lên 7.4 thì nhánh 7.3 đang ở 7.3.2-86009 Update 5. Các bước dưới đây dùng được cho cả hai nhánh.

Kiểm tra 30 giây: có đúng là volume Read-only không?

Trước khi hoảng, loại trừ mấy trường hợp trông giống mà không phải. Mẹo nhanh nhất: nếu Storage Manager không ghi chữ Read-only ở volume thì gần như chắc chắn bạn đang gặp một trong các trường hợp sau.

• Phân quyền thư mục chia sẻ. Vào Control Panel > Shared Folder > chọn thư mục > Edit > Permissions, xem tài khoản có đang chỉ được "Read only" không. Nhớ là quyền "No access" ở cấp nhóm luôn thắng quyền cho phép ở cấp user.
• Quota đầy. Có hai loại: quota user (Control Panel > User & Group > Edit > Quota) và quota thư mục chia sẻ (Shared Folder > Edit > Advanced). Quota đầy thì máy báo hết chỗ, dù volume còn trống cả đống.
• WriteOnce/WORM hoặc File lock (DSM 7.3 trở lên). File bị khoá có chủ đích, đúng ý người thiết lập chứ không phải lỗi. Riêng thư mục #snapshot thì lúc nào cũng chỉ đọc.
• Volume đầy 100% hoặc Btrfs hết chỗ metadata. Btrfs giữ khoảng 4% dung lượng cho metadata. Phần này đầy là không ghi được, dù volume vẫn còn trống. Trạng thái volume lúc này không phải Read-only. Cách xử lý là mở rộng volume, hoặc dùng Optimize (DSM 7.1 trở lên, chỉ chạy khi volume dùng dưới 80%). Ai dùng SAN Manager thì nhớ: LUN sẽ tự chuyển sang read-only hoặc protected khi volume còn dưới 1GB trống.
• Ổ USB NTFS cắm ngoài. Ổ từng cắm vào máy Windows bật Fast Startup hoặc hibernate có thể bị gắn chỉ đọc, hoặc báo "Not Supported". Tắt Fast Startup, hoặc giữ phím Shift khi bấm Shut down trên Windows, rồi cắm lại ổ vào NAS.
• Phía máy khách. Có thể bạn map ổ SMB bằng tài khoản chỉ đọc hoặc guest, mount trên Linux kèm tuỳ chọn ro, hoặc chính file đang mang thuộc tính Read-only của Windows.
• Một ổ báo "Read-only mode". Đây là trạng thái của ổ (Critical, trong mục HDD/SSD), không phải của volume. Synology khuyên thay ổ đó ngay.

Bước 0: đừng làm gì vội

Ba việc tuyệt đối không làm lúc này:

• Không reboot liên tục. KB về volume crash ghi thẳng "Don't power off" khi dữ liệu còn đọc được. Trên diễn đàn có người reboot xong thì volume chỉ ghi được đến lần ghi kế tiếp, rồi lại read-only. Nặng hơn thì thành Crashed.
• Không xoá file "cho nhẹ". Volume read-only thì xoá không được. Trên Btrfs có snapshot thì xoá file cũng chẳng giải phóng được chỗ. Mà lỗi hệ thống tệp cũng không biến mất chỉ vì bớt đi vài file.
• Không bấm Remove volume khi chưa chép xong dữ liệu.

Việc nên làm ngay: vào Storage Manager > Storage, bấm vào volume và ghi lại hệ thống tệp là Btrfs hay ext4. Bước 4 rẽ hai hướng dựa đúng vào thông tin này.

Bước 1: nghi RAM thì xử lý RAM trước khi chép

Bước này chỉ dành cho trường hợp sự cố xuất hiện vài ngày đến vài tuần sau khi bạn lắp thêm RAM không phải của Synology. Không nghi RAM thì nhảy thẳng xuống bước 2.

1. Tắt máy đúng cách từ DSM: bấm biểu tượng tài khoản ở góc trên bên phải > Shut down. Không rút điện.
2. Tháo thanh RAM lắp thêm, giữ lại RAM gốc.
3. Bật máy lại một lần duy nhất, rồi sang bước 2 chép dữ liệu luôn.

Lý do: KB về lỗi checksum Btrfs khuyên gỡ RAM không phải của Synology "để tránh mất thêm dữ liệu". Chép dữ liệu qua một thanh RAM đáng ngờ thì chính bản sao cũng có thể dính lỗi theo. Nhưng nói thẳng luôn: lần bật lại đó vẫn có rủi ro volume không mount lại được. Bạn đánh đổi rủi ro của một lần khởi động để lấy bản chép sạch hơn. Bước này không xoá được rủi ro.

Cũng đừng vội kết tội thanh RAM kia. RAM bên thứ ba không mặc nhiên là thủ phạm, Synology chỉ nêu đây là một nguyên nhân có thể xảy ra. Hỏng hay không, để Memory Test ở bước 3 phân xử.

Bước 2: chép dữ liệu ra thiết bị khác

Đây là bước đáng giá nhất của cả bài. Volume read-only vẫn cho đọc, mà chép ra thì chỉ cần đọc. Không phải cài thêm gì lên volume đang hỏng. Chọn cách chép theo thứ tự ưu tiên:

1. Chép sang ổ USB bằng File Station. Format ổ USB sang NTFS hoặc exFAT. Tránh FAT32, vì định dạng này giới hạn mỗi file tối đa 4GB. Cắm ổ vào NAS, mở File Station, chọn thư mục cần cứu, chuột phải > Copy to, chọn đích là usbshare1.
2. Chép về PC qua SMB. Trên Windows, gõ \\IP-NAS\tên-share vào thanh địa chỉ File Explorer rồi kéo thả. Trên Mac, vào Finder > Go > Connect to Server, nhập smb://IP-NAS.
3. Dùng Hyper Backup, nếu gói còn chạy được. Cách này sao lưu được cả dữ liệu lẫn cài đặt gói sang USB hoặc NAS khác. Cài đặt gói là thứ File Station không chép được, và bạn sẽ cần đến nó sau khi dựng lại volume. Hyper Backup bản hiện tại là 4.2.2-4262, yêu cầu DSM 7.3 trở lên. Máy chạy DSM 7.2.x thì dùng bản cũ hơn đang có sẵn.
4. Dùng rsync chép sang NAS thứ hai, hợp khi dữ liệu nhiều TB. Xem mục Tùy chọn nâng cao ở cuối bài.

Vài nguyên tắc khi chép:

• Chép sang thiết bị khác. Một volume khác trên cùng storage pool vẫn nằm trên chính những ổ đó, snapshot cũng vậy. Khuân đồ từ phòng này sang phòng bên cạnh trong căn nhà đang cháy thì chưa gọi là cứu đồ.
• Ưu tiên dữ liệu không có bản sao nào khác: ảnh gia đình, sổ sách kế toán, hợp đồng. Phim tải về thì tải lại được, ảnh đầy tháng của con thì không.
• File nào báo lỗi thì bỏ qua, chép tiếp. KB khuyên vậy. File đó nhiều khả năng đã hỏng, đừng để nó làm kẹt cả mẻ.
• Thư mục chia sẻ mã hoá cần mở khoá bằng mật khẩu hoặc file khoá trước khi chép. Lục file khoá ra ngay từ bây giờ.

Bước 3: tìm nguyên nhân

Chép xong rồi mới đi tìm thủ phạm. Bỏ qua bước này mà dựng lại volume luôn thì nhiều khả năng vài tuần sau bạn lại quay về đọc bài này.

Đọc log

Mở Log Center và xem các cảnh báo trong Storage Manager. Ghi lại những dòng như "checksum mismatch", "file system errors", "metadata errors", kèm thời điểm chúng xuất hiện lần đầu. Rồi đối chiếu với chuyện xảy ra quanh thời điểm đó: vừa lắp RAM, vừa mất điện hay vừa chuyển ổ? Log có ghi tắt máy bất thường thì nguyên nhân gần như đã rõ, và món cần mua là một bộ UPS.

Test RAM bằng Synology Assistant

Cài Synology Assistant (bản hiện tại 7.0.7-50095) lên máy tính cùng mạng với NAS, rồi:

1. Bấm biểu tượng ở góc trên bên phải, tick Memory Test, bấm OK.
2. Chọn NAS đang ở trạng thái Ready, bấm nút Memory Test và làm theo wizard.
3. Chạy đủ 3 lần. Mỗi lần mất khoảng 1–1,5 giờ nếu RAM từ 16GB trở xuống, và 1,5–3 giờ nếu RAM từ 32GB trở lên.

Trong lúc test, NAS khởi động lại và không truy cập được. Cổng LAN tích hợp trên máy phải cắm mạng. Test với cấu hình RAM gốc. Và đây là cái bẫy: trạng thái máy vẫn hiện Ready kể cả khi test fail. Phải đọc thông báo kết quả. RAM lỗi thì thông báo sẽ có dòng "One or more errors have been found by the memory diagnostic test".

RAM gốc fail trên máy không nâng cấp được RAM thì gửi bảo hành, vì Synology không khuyên tự thay RAM onboard. Máy có khe nâng cấp thì chọn module nằm trong danh sách tương thích của model. ECC hay non-ECC thì có bài riêng: chọn RAM ECC hay non-ECC.

Kiểm tra SMART từng ổ

Vào Storage Manager > HDD/SSD > chọn ổ > Health Info, rồi chạy S.M.A.R.T. Test loại Extended. Chỉ chạy sau khi đã chép xong dữ liệu: Extended quét toàn bộ bề mặt ổ, tức là dồn thêm tải lên một ổ có thể đang yếu. Ổ nào báo Critical thì thay bằng ổ NAS-grade có trong danh sách tương thích của máy.

Mới chuyển ổ từ máy khác?

Volume vừa được chuyển từ một máy Synology khác sang thì kiểm tra xem máy cũ có bật WriteOnce hoặc immutable snapshot không. Nếu có thì đây là lỗi không tương thích tính năng, dữ liệu không hỏng, và cách xử lý ở bước 4 nhẹ nhàng hơn nhiều.

Bước 4: sửa theo hệ thống tệp và nguyên nhân

Volume ext4: chạy File System Check

Từ DSM 7.1 trở lên, vào Storage Manager > Storage, tìm phần Suggestion bên dưới storage pool chứa volume đang Warning, rồi bấm liên kết kiểm tra hệ thống tệp. Volume sẽ bị unmount, các gói và dịch vụ trên nó tạm dừng. DSM và các volume khác vẫn dùng bình thường. Thời gian check từ vài phút đến vài giờ.

DSM 7.0 thì khác: hệ thống tắt các dịch vụ, và DSM không dùng được cho tới khi check xong. Check xong mà lỗi vẫn còn thì đi tiếp theo hướng dựng lại volume như Btrfs bên dưới.

Volume Btrfs: xoá, tạo lại, chép về

Với Btrfs, DSM không có nút file system check trên giao diện. Synology trông vào self-healing và data scrubbing để phòng lỗi. Lỗi đã xảy ra rồi thì quy trình chính thức là dựng lại volume:

1. Kiểm tra lại đã có đủ: dữ liệu đã chép ra ngoài, bản sao lưu cài đặt gói (Hyper Backup), file khoá và recovery key của thư mục hoặc volume mã hoá.
2. Xử lý xong nguyên nhân: tháo RAM lỗi, thay ổ báo Critical.
3. Vào Storage Manager > Storage, bấm menu ba chấm của volume > Remove. Thao tác này không xoá DSM, vì DSM nằm trên phân vùng hệ thống riêng. Nó chỉ tạm dừng các dịch vụ liên quan. Các gói đã cài trên volume đó sẽ phải cài lại.
4. Tạo volume mới: Storage Manager > Storage > Create > Create Volume.
5. Cài lại các gói, khôi phục cài đặt bằng Hyper Backup, rồi chép dữ liệu về.

Muốn thử cứu tại chỗ thay vì dựng lại? Mở ticket với Synology và gửi log cho họ. Chỉ bật quyền truy cập từ xa khi kỹ sư yêu cầu, tại Support Center > Support Services > Enable remote access. Hệ thống tạo một tài khoản ngẫu nhiên và tự tắt quyền này sau 14 ngày. Dọn các nội dung riêng tư trước khi bật.

Do không tương thích tính năng

Volume read-only vì WriteOnce hoặc immutable snapshot thì có ba cách, từ nhẹ tới nặng:

• Cập nhật DSM lên 7.4.1-90080 Update 1, hoặc bản mới nhất mà model hỗ trợ.
• Chuyển ổ về một máy tương thích rồi assemble lại pool.
• Không có máy tương thích thì sao lưu, xoá và tạo lại volume.

Những cú trượt chân hay gặp

• Bấm "Convert to Read/Write" hoặc reboot xong thấy hết lỗi. Mừng hụt thôi. Trên diễn đàn, nhiều người thấy read-only quay lại ngay ở lần ghi kế tiếp hoặc lần khởi động sau. Synology support nói rõ lỗi hệ thống tệp vẫn còn cho đến khi xoá và tạo lại volume.
• Bấm "Repair" vì tưởng là sửa hệ thống tệp. Repair dùng để sửa storage pool/RAID khi Degraded, không chữa được lỗi Btrfs. Chỉ bấm khi DSM gợi ý, và chỉ sau khi đã chép xong dữ liệu.
• Dán lệnh btrfs check --repair từ hướng dẫn trên mạng. Btrfs trên DSM có tính năng riêng của Synology, nên công cụ gốc sẽ báo "unsupported option features". Còn --repair thì có thể làm hỏng thêm. Việc này để Synology hoặc công ty cứu dữ liệu lo.
• Dựng lại volume xong lại lắp thanh RAM cũ vào. Lỗi sẽ tái diễn trên volume mới. Chẳng khác gì vá lốp xong rồi cắm lại cây đinh vào đúng chỗ cũ.
• Ba cú đã nhắc ở trên mà vẫn nhiều người dính: tin vào trạng thái Ready của Memory Test, chạy SMART Extended hoặc data scrubbing trước khi chép, và sao lưu vào snapshot hay volume khác trên cùng pool. KB về lỗi checksum còn lưu ý: bản sao lưu nằm trên cùng máy có thể đã chứa sẵn dữ liệu hỏng.
• Quên sao lưu cài đặt gói. Remove volume là mất các gói nằm trên đó. Không có bản Hyper Backup chứa cài đặt gói thì cấu hình lại từ đầu.

Tùy chọn nâng cao (không bắt buộc)

Phần này dành cho ai có NAS thứ hai và dữ liệu nhiều TB. Người dùng phổ thông chép bằng USB hoặc SMB như bước 2 là đủ.

rsync qua SSH sang NAS khác

Bật SSH trên NAS đang lỗi tại Control Panel > Terminal & SNMP > Enable SSH service. Bật dịch vụ rsync trên máy đích tại Control Panel > File Services > rsync. Rồi SSH vào NAS đang lỗi và chạy:

rsync -avh --progress /volume1/<share>/ <user>@<IP-đích>:/volume1/<share-đích>/

Dấu / ở cuối đường dẫn nguồn nghĩa là chỉ chép nội dung bên trong thư mục, không tạo thêm một thư mục con cùng tên ở máy đích. Lệnh bị ngắt giữa chừng thì chạy lại đúng lệnh đó, rsync sẽ bỏ qua các file đã chép xong.

Mount Remote Folder trong File Station

Gắn thư mục chia sẻ SMB của NAS thứ hai qua File Station > Tools > Mount Remote Folder, rồi chép bằng File Station như với ổ USB. Vẫn làm trên giao diện, chỉ nhiều bước hơn. Điểm gắn phải là một thư mục trống có sẵn, vì volume đang read-only thì không tạo được thư mục mới.

Những việc không nên tự làm

Chạy btrfs check --repair, dùng mdadm, hay gắn ổ sang máy Ubuntu để tự lắp lại RAID đều là việc của Synology support hoặc dịch vụ khôi phục dữ liệu. Volume đã sang Crashed hoặc không đọc được nữa thì dừng mọi thao tác và liên hệ họ. Mỗi lần tự thử thêm là bớt đi một phần cơ hội cứu dữ liệu.

Phòng lặp lại và vài lưu ý bảo mật

Theo KB phòng tránh volume crash của Synology, bạn nên có:

• RAM nằm trong danh sách tương thích của model.
• UPS, để mất điện thì NAS được tắt đàng hoàng thay vì sập ngang.
• Lịch data scrubbing định kỳ. KB về lỗi hệ thống tệp khuyên 3 tháng một lần, KB phòng tránh crash khuyên 2 lần mỗi năm. Đặt 3 tháng một lần là đáp ứng cả hai.
• Hot spare, nếu máy nhiều khay.
• Backup ra ngoài theo nguyên tắc 3-2-1. Snapshot rất tốt để chống xoá nhầm, nhưng khi chính hệ thống tệp hỏng thì snapshot cũng nằm trên hệ thống tệp đó. Snapshot không thay được backup.

Khi đi hỏi trên diễn đàn hay nhóm Facebook, đừng đăng mật khẩu admin hoặc log chưa che thông tin (IP, tên miền, tên user). Chỉ bật remote access khi kỹ sư Synology yêu cầu trong ticket. Và trước khi bấm Remove, cất khoá cùng recovery key của thư mục hoặc volume mã hoá ở một nơi khác.

Read-only là cách NAS báo "em không ổn" trong lúc vẫn còn đủ lịch sự để đưa đồ cho bạn mang ra. Nghe nó bây giờ rẻ hơn nhiều so với nghe công ty cứu dữ liệu báo giá.