Thêm 1 ổ vào RAIDZ trên TrueNAS: Extend không cần xoá pool

RAIDZ Expansion là gì: ZFS cuối cùng cũng chịu nhận thêm ổ

Ai từ Synology sang TrueNAS cũng mang theo một thói quen: hết chỗ thì cắm thêm ổ, SHR tự lo, sáng hôm sau volume đã nở. Sang ZFS, câu đầu tiên dân forum dặn đi dặn lại là "chọn layout cho kỹ, sai là xoá pool làm lại". Lời dặn ấy từng đúng. Vdev RAIDZ trước đây không nhận thêm ổ, nên muốn pool lớn lên chỉ có ba đường: thêm hẳn một vdev mới, thay toàn bộ ổ bằng ổ lớn hơn, hoặc backup rồi xoá pool. Bài chọn RAIDZ1, RAIDZ2 hay Mirror được viết đúng trong bối cảnh đó.

RAIDZ Expansion là tính năng của OpenZFS (từ bản 2.3), cho phép cắm thêm 1 ổ vào một vdev RAIDZ đang chạy mà không phải xoá pool. Trên TrueNAS , nó là nút Extend, có từ TrueNAS SCALE 24.10 "Electric Eel" (10/2024). Tin vui: RAIDZ giờ đã thêm được ổ. Tin kém vui: nó chỉ giống SHR được đúng một nửa, và nửa còn lại là lý do bài này dài thế này. Mới nghe tới TrueNAS lần đầu thì đọc TrueNAS là gì trước rồi quay lại.

Extend làm được gì

• Mua lẻ từng ổ: pool 4 ổ lên 5, vài tháng sau lên 6. Mỗi lần Extend thêm đúng 1 ổ và lặp lại được nhiều lần, khỏi phải gom tiền mua một lúc 3–4 ổ.
• Không phải dừng máy: pool vẫn online, đọc ghi bình thường. Độ dư (parity) giữ nguyên cả trong lúc chạy lẫn sau khi xong.
• Chịu được sự cố: máy khởi động lại giữa chừng thì việc mở rộng tự chạy tiếp từ chỗ dừng.
• Làm hết trên giao diện web: middleware của TrueNAS tự phân vùng ổ mới, bạn không phải gõ zpool attach.

Vài tình huống đời thực

• Gia đình có pool 4×8TB RAIDZ1 sắp đầy, máy còn đúng 1 khay trống. Mua 1 ổ, bấm Extend, chờ vài ngày là có thêm chỗ, khỏi đi tìm nơi chứa tạm 20TB dữ liệu. Cứ thử hỏi quanh nhà xem có ai rảnh sẵn 20TB cho mượn không.
• Người mới từ SHR sang: Extend xong, widget báo khoảng 30TB chứ không phải 32TB như đã bấm máy tính, thế là lên forum hỏi "có phải lỗi không". Ổ không lỗi, bạn cũng không tính sai. Câu này có hẳn một mục riêng bên dưới.
• Homelab có 5×8TB RAIDZ2 muốn thêm 1 ổ, đang phân vân giữa Extend, thêm vdev hay thay ổ lớn hơn, và có nên chạy zfs rewrite khi đang có snapshot và replication.

Đặt cạnh SHR thì điểm giống là thêm 1 ổ, dung lượng nở ra. Điểm khác có ba: ZFS không trải lại dữ liệu cũ theo tỉ lệ mới, không đổi được mức RAID, và không rút ổ ra được.

Những gì Extend không làm được

• Không đổi RAIDZ1 sang RAIDZ2. Thêm ổ chỉ làm vdev rộng ra, số ổ parity vẫn vậy.
• Không gỡ bớt ổ. zpool remove không chạy khi pool có vdev RAIDZ hoặc dRAID ở cấp cao nhất. Extend rồi là không có đường lui.
• Không cho dung lượng hiển thị bằng vdev tạo mới. Cùng 5 ổ, vdev Extend từ 4 lên luôn báo ít hơn vdev 5 ổ tạo từ đầu.
• Không có trên TrueNAS CORE. CORE 13.3-U1.2 (29/04/2025) là bản cuối và đã EOL. Tính năng này cần OpenZFS 2.3 trở lên, nên CORE không có.

Muốn lên RAIDZ2, hoặc muốn con số dung lượng hiển thị đúng 100%, thì đường duy nhất vẫn là backup, xoá pool rồi tạo lại.

Extend, thêm vdev hay thay ổ lớn hơn?

Pool RAIDZ giờ có bốn đường để lớn lên:

Extend rẻ và gọn nhất: chỉ 1 ổ, làm trên GUI, pool vẫn chỉ có 1 vdev nên không thêm điểm chết nào. Cái giá là chờ lâu, dung lượng báo hụt và không rút lại được. Backup vẫn nên có, chỉ là không phải chép hết ra ngoài rồi xoá pool.

Thêm vdev mới cho dung lượng ngay, nhưng đòi ít nhất 2–3 ổ cùng kiểu vdev và đủ khay trống. Pool lúc đó chạy nhiều vdev song song: mất trọn một vdev là mất cả pool. Dữ liệu cũ không tự cân bằng sang vdev mới, và vdev đã thêm vào pool RAIDZ cũng không gỡ ra được. Trên GUI: Storage → View VDEVs → Add VDEV → màn hình Add Vdevs to Pool → Update Pool.

Thay dần ổ lớn hơn không để lại di chứng gì về dung lượng, nhưng phải thay đủ cả vdev mới thấy thêm chỗ. Chọn ổ → Replace → đợi resilver xong rồi mới thay ổ tiếp theo. Sau ổ cuối, pool chưa tự nở thì bấm Expand trên Storage Dashboard; kiểm tra cấu hình bằng zpool get autoexpand tank. Với RAIDZ1, rút ổ cũ ra trước khi resilver xong là pool chạy không còn dư thừa. Còn cổng trống thì cắm ổ mới vào và Replace trong lúc ổ cũ vẫn cắm.

Đừng nhầm Extend (thêm ổ vào vdev) với Expand (cho pool nở ra sau khi thay ổ lớn hơn). Tên na ná nhau, việc thì khác hẳn.

Quay lại ca homelab 5×8TB RAIDZ2 ở trên: muốn thêm đúng 1 ổ mà vẫn giữ RAIDZ2 thì Extend là đường hợp lý duy nhất. Đem ổ đó tạo vdev riêng (stripe) là đặt cả pool lên một ổ không có dư thừa. Ổ chết thì mất hết, mà vdev đó cũng không gỡ ra được.

Chuẩn bị trước khi bấm Extend

Bản nên dùng là TrueNAS Community Edition 25.10.7 "Goldeye", phát hành 02/09/2026, chạy OpenZFS 2.3.9. Đây là bản ổn định mới nhất, iX khuyến nghị cho nhu cầu chung. Community Edition là tên mới của dòng mà nhiều người vẫn quen gọi là TrueNAS SCALE. Mới hơn có TrueNAS 27.0.0-RC.1 (06/10/2026, OpenZFS 2.4.4), nhưng đó là bản cho Early Adopter và iX ghi rõ không dành cho production. Còn bản 26 thì đừng mất công tìm: nó chỉ đi tới BETA.3 rồi được đổi tên thành 27, không có bản 26 chính thức nào.

1. Backup. Extend giữ parity từ đầu đến cuối, nhưng thao tác kéo dài nhiều ngày và không đảo ngược được. Ổ nào rồi cũng có ngày chết, và nhiều ngày ghi liên tục là nhiều ngày để nó chọn.
2. Pool phải healthy. Xem trên Storage Dashboard hoặc chạy sudo zpool status tank (thay tank bằng tên pool của bạn). Có ổ đang báo lỗi thì xử lý ổ đó trước.
3. Pool phải có feature flag raidz_expansion. Pool tạo từ bản cũ hơn 24.10 chưa có flag này. Kiểm tra bằng sudo zpool get feature@raidz_expansion tank; kết quả là disabled thì bấm Upgrade trên Storage Dashboard. Upgrade không đảo ngược được: từ đó pool không import được trên bản TrueNAS cũ hơn nữa.
4. Không có ZFS checkpoint. Nếu có thì xoá bằng sudo zpool checkpoint -d tank.
5. Ổ mới đủ lớn và trống. Ổ phải lớn bằng hoặc hơn ổ nhỏ nhất trong vdev và không còn partition. Ổ từng dùng thì vào Storage → Disks → Wipe.
6. Test ổ mới. Chạy SMART long test bằng sudo smartctl -t long /dev/sdX (tên sdX xem ở Storage → Disks). Lệnh sẽ báo thời gian chờ ước tính. Test xong, đọc kết quả bằng sudo smartctl -a /dev/sdX.
7. Tạm tắt Scrub Task định kỳ. Scrub chạy song song là lý do hay gặp khiến expand chỉ bò ở vài MB/s. Đằng nào expand xong ZFS cũng tự scrub toàn pool.

Các bước Extend trên TrueNAS 25.10

1. Vào Storage, tìm pool cần mở rộng. Ở thẻ VDEVs, bấm View VDEVs. Bản cũ hơn gọi chỗ này là Manage Devices.
2. Chọn dòng vdev RAIDZ, ví dụ RAIDZ1 hay raidz1-0, chứ không chọn các ổ thành viên bên dưới.
3. Bấm Extend. Cửa sổ Extend Vdev hiện ra.
4. Ở ô New Disk, chọn ổ mới.
5. Bấm Extend để bắt đầu.

Hết phần bấm. Phần còn lại là chờ. Đừng gõ zpool attach bằng tay trên TrueNAS: middleware đã lo phân vùng và quản lý ổ, CLI chỉ dùng để theo dõi và chạy rewrite.

Theo dõi tiến trình: đừng tin con số 25%

Bấm Extend xong, GUI tạo một job tên pool.attach. Job này hay đứng ở 25% hàng giờ, có khi hàng ngày. Nhìn mãi dễ tưởng máy treo, rồi tay bắt đầu ngứa nút reboot. Đừng. Đây là lỗi hiển thị, expansion vẫn chạy bên dưới. GUI hiện chưa có thanh tiến trình riêng cho expansion, và feature request trên forum vẫn còn mở.

Tiến trình thật xem ở System → Shell hoặc qua SSH:

sudo zpool status -v tank

Dòng cần đọc trông như thế này (trích từ forum TrueNAS):

expand: expansion of raidz1-0 in progress since Mon Dec 2 14:52:19 2024
1.34T / 11.9T copied at 4.79M/s, 11.21% done, 26 days 19:12:33 to go

• Chỉ dữ liệu đã ghi mới phải di chuyển, nên thời gian phụ thuộc lượng dữ liệu đang dùng chứ không phải tổng dung lượng ổ.
• Người dùng trên forum báo: pool 8×8TB mất khoảng 2,5 ngày, RAIDZ2 12 ổ thêm 1 ổ 10TB mất vài ngày. Ca chậm ở mức 3–8 MB/s thì kéo dài vài tuần, như dòng 26 ngày ở trên.
• Một ổ hỏng giữa chừng thì expansion tạm dừng cho tới khi vdev healthy trở lại.
• Chép xong, ZFS tự scrub toàn pool. Đợi scrub này xong hẳn rồi mới tính chuyện khác.
• Không reboot, không cập nhật TrueNAS nếu không bắt buộc. Expansion resume được, nhưng mỗi lần ngắt là mất thêm thời gian.

Vì sao Extend xong dung lượng báo thiếu?

Có hai nguyên nhân riêng biệt, và phải tách chúng ra vì một cái sửa được, cái còn lại thì không.

(a) Dữ liệu cũ giữ tỉ lệ cũ: hao hụt thật

Expansion trải block cũ ra nhiều ổ hơn nhưng không tính lại parity. Dữ liệu ghi trước khi Extend vẫn ở tỉ lệ data:parity cũ, ví dụ 3:1 với RAIDZ1 4 ổ; dữ liệu ghi sau mới theo tỉ lệ mới là 4:1. Phần hao hụt này lấy lại được bằng cách ghi lại dữ liệu.

(b) ZFS quy đổi theo độ rộng ban đầu: chỉ là hiển thị

Để báo dung lượng, ZFS dùng một tỉ lệ quy đổi (deflate ratio ) tính theo độ rộng ban đầu của vdev và block 128K. Sau Extend, tỉ lệ này giữ nguyên. Theo Matthew Ahrens (OpenZFS), nó không đổi được vì khi block cũ bị xoá, ZFS phải trừ đúng theo tỉ lệ đã dùng lúc ghi. Ý tưởng "time dependent deflate ratio" để sửa chuyện này vẫn chưa được làm. Docs của iX viết: "reported capacity continues to rely on the old data-to-parity ratio… This accounting inconsistency does not impact the actual available capacity of the vdev." Tức là dung lượng thật vẫn dùng được, chỉ con số hiển thị bị sai, và ghi lại dữ liệu cũng không sửa được con số này.

Ví dụ bằng số: RAIDZ1 4×8TB lên 5×8TB

• Một vdev 5×8TB RAIDZ1 tạo mới có khoảng 32TB.
• Sau Extend, TrueNAS vẫn quy đổi theo tỉ lệ 3/4: 40TB thô × 3/4 = 30TB. Đây chính là con số khiến người từ SHR lên forum hỏi.
• Giả sử pool đang có 18TB dữ liệu, chiếm 24TB thô ở tỉ lệ 3:1. Còn 16TB thô trống; dữ liệu mới ghi theo 4:1 nên chứa thêm được khoảng 12,8TB thật, trong khi GUI chỉ báo trống 12TB.
• Ghi thêm 1TB video (không nén được) mà cột USED chỉ tăng khoảng 0,94TB. Không phải ZFS nén hộ bạn đâu, đó chính là lỗi hiển thị (b).
• Ghi lại toàn bộ 18TB (khi không có snapshot): dữ liệu cũ còn chiếm 22,5TB thô, giải phóng khoảng 1,5TB thô. Dung lượng thật lên khoảng 32TB, nhưng con số hiển thị vẫn quanh 30TB.

RAIDZ2 5×8TB lên 6×8TB cũng tương tự: vdev 6 ổ tạo mới có khoảng 32TB, còn Extend xong thì hiển thị khoảng 48 × 3/5 = 28,8TB.

Các số trên là lý thuyết, tính bằng TB thập phân, chưa trừ slop (khoảng 3,2%), padding và metadata. Muốn số sát cấu hình của bạn thì dùng RAIDZ Extension Calculator của TrueNAS. Nói gọn: số TB không biến đi đâu cả, chỉ là ZFS vẫn đo bằng cây thước cũ.

Có nên chạy zfs rewrite để lấy lại dung lượng?

Nói thẳng: phần lớn người dùng không cần. zfs rewrite ghi lại block của file mà không đổi nội dung, nên block mới theo tỉ lệ mới. Lệnh này chỉ sửa được (a), không đụng được tới (b). Lợi ích cỡ vài phần trăm dung lượng: một người dùng trên forum báo lấy lại được khoảng 5% sau khi mở rộng từ 4 lên 6 ổ.

Cái giá phải trả:

• Snapshot giữ block cũ. Block mới được ghi ra trong khi block cũ vẫn nằm trong snapshot, nên dung lượng bị chiếm tăng lên tạm thời. Pool đang gần đầy mà chạy rewrite là tự làm khó mình.
• Replication gửi lại toàn bộ. Trên 25.10 (OpenZFS 2.3), block ghi lại được coi là dữ liệu mới, nên Replication Task sẽ đẩy lại hết sang máy đích.

Vẫn muốn chạy thì làm đúng thứ tự:

1. Đợi expansion và đợt scrub tự động sau đó xong hẳn. Rewrite khi expansion còn chạy thì block ghi lại vẫn giữ độ rộng cũ, coi như công cốc.
2. Dọn snapshot cũ, hoặc chấp nhận dung lượng bị chiếm tăng trong một thời gian.
3. Tạm dừng các Replication Task liên quan.
4. Chạy rewrite cho từng dataset.

Cú pháp trên 25.10.x và ví dụ:

zfs rewrite [-rvx] [-l length] [-o offset] file|directory…
sudo zfs rewrite -rvx /mnt/tank/media

-r đi đệ quy vào thư mục, -v in tên file đã ghi lại, -x không vượt sang filesystem khác khi đệ quy.

TrueNAS 27 (OpenZFS 2.4) có thêm cờ -P, giữ logical birth time để replication không phải gửi lại toàn bộ. Có điều nó cần feature flag physical_rewrite, tức là lại phải Upgrade pool, mà 27 hiện vẫn là bản RC. Man page bản master của OpenZFS còn liệt kê vài cờ khác, nhưng chưa có trong bản TrueNAS nào. Muốn biết máy mình hỗ trợ cờ gì, gõ zfs rewrite không kèm tham số.

Không thích CLI thì docs TrueNAS gợi ý cách "replicate and rewrite the data": tạo một Replication Task cục bộ sang dataset mới, kiểm tra kỹ, rồi đổi chỗ hai dataset. Trên forum, feature request đưa zfs rewrite lên GUI đã được gắn nhãn "[Accepted]", nhưng chưa có trong bản phát hành nào. Còn mấy script "rebalance" trôi nổi trên mạng thì đừng chạy mù: chúng copy rồi xoá file, và snapshot sẽ bị ảnh hưởng theo.

Chọn ổ nào để thêm vào pool RAIDZ

Hai nguyên tắc. Một: mua ổ cùng dung lượng với các ổ đang có. Ổ lớn hơn vẫn dùng được, nhưng phần dư bị bỏ phí cho tới khi bạn thay hết cả vdev; khác hãng với ổ đang có thì không sao. Hai: chọn dòng ổ NAS dùng CMR, vì resilver và expand đều là những đợt ghi liên tục nhiều ngày. Cùng một dòng sản phẩm có thể có model CMR và model SMR khác nhau, nên tra mã model trên datasheet trước khi mua.

WD Red hợp với NAS gia đình/SOHO tải nhẹ. Với pool ZFS, nhiều khay hoặc tải nặng thì nâng lên Red Plus hoặc Red Pro tuỳ nhu cầu. Seagate (IronWolf / IronWolf Pro) và Toshiba (N300 / N300 Pro) cũng chia dòng theo cách tương tự.

Thông số lấy theo công bố của hãng. Red Plus đổi vòng quay theo dung lượng: bản 8TB WD80EFPX quay 5640 rpm, bản 10TB WD100EFGX quay 7200 rpm. IronWolf và IronWolf Pro kèm 3 năm dịch vụ Rescue Data Recovery (tuỳ quốc gia); IronWolf Pro có bản dung lượng tới 32TB. N300 quay 7200 rpm ở mọi dung lượng, cache 512MB–1GB, và bản dung lượng lớn hỗ trợ tới 12 khay.

Giá tham khảo tại Phúc Anh (đã gồm VAT, xem ngày 25/10/2026). Giá ổ năm nay biến động mạnh, nên chỉ coi đây là mốc:

• WD Red Plus: 4TB WD40EFPX 5.789.000đ · 6TB WD60EFPX 8.789.000đ · 8TB WD80EFPX 10.789.000đ · 10TB WD100EFGX 13.489.000đ · 12TB WD120EFBX 16.290.000đ
• Seagate IronWolf 8TB (ST8000VN004): 11.790.000đ
• Seagate IronWolf Pro 8TB (ST8000NT001): 9.990.000đ. Đây là giá khuyến mãi, đang thấp hơn cả IronWolf thường.
• WD Red Pro, Toshiba N300, N300 Pro: hỏi giá kho tại nashub.

Chọn theo nhu cầu:

• Pool gia đình 4–5 khay, như ca 4×8TB ở đầu bài: một ổ 8TB Red Plus (WD80EFPX), IronWolf hoặc N300. Lúc IronWolf Pro 8TB còn khuyến mãi thì bản Pro là món hời: rẻ hơn mà bảo hành 5 năm.
• Máy nhiều khay, chạy 24/7, nhiều người hoặc nhiều VM truy cập: Red Pro, IronWolf Pro hoặc N300 Pro.
• Muốn có thêm dịch vụ cứu dữ liệu: IronWolf hoặc IronWolf Pro.

Lỗi hay gặp khi Extend và cách xử lý

Job pool.attach đứng ở 25%

Lỗi hiển thị. Xem tiến trình thật bằng sudo zpool status -v tank; dòng copied… % done… to go vẫn nhích là ổn.

Không thấy ổ trong danh sách New Disk

Ổ còn partition cũ. Vào Storage → Disks → Wipe, rồi mở lại cửa sổ Extend Vdev.

Bấm Extend thì báo lỗi

• Pool chưa có feature raidz_expansion: bấm Upgrade, nhớ là không đảo ngược được.
• Pool đang có checkpoint: xoá bằng sudo zpool checkpoint -d tank. Từ 25.10.1, thông báo lỗi cho trường hợp này đã rõ hơn.
• Pool không healthy: xử lý ổ lỗi trước.
• Bấm Extend trên ổ thành viên thay vì trên dòng vdev RAIDZ. Bản cũ có lỗi NAS-120376 làm hiện nhầm nút ở chỗ này.

Expand chạy hàng tuần

Nguyên nhân thường gặp: ổ SMR (ổ desktop SMR lắp vào NAS, ổ SMR đời cũ), ổ cắm qua controller SATA phụ, scrub chạy song song, hoặc pool gần đầy. Cách xử lý: tắt scrub, chuyển ổ sang HBA hoặc cổng SATA onboard, và dùng ổ CMR cho những lần mở rộng sau.

Ổ hỏng giữa chừng

Expansion tự tạm dừng. Replace ổ hỏng, resilver xong thì expansion tự chạy tiếp.

Chạy zfs rewrite xong pool lại đầy hơn

Snapshot đang giữ block cũ, còn replication gửi lại toàn bộ dữ liệu vì 25.10 chưa có -P. Đợi snapshot cũ hết hạn, hoặc xoá bớt nếu chắc chắn không cần.

Thêm 1 ổ thành vdev riêng vào pool RAIDZ

Lỗi tệ nhất trong danh sách, vì không sửa được: vdev đó không gỡ ra được, và ổ đó chết là mất cả pool. Muốn thêm 1 ổ thì dùng Extend.

Backup, UPS và vài thói quen nên giữ

• Backup theo 3-2-1 trước khi bắt đầu. Expansion vẫn giữ dư thừa, nhưng thao tác này dài ngày và không đảo ngược được.
• Pool Upgrade cũng không đảo ngược. Sau đó pool không import được trên bản TrueNAS cũ hơn, nên đừng bấm khi còn định quay về bản cũ.
• Dùng UPS. Mất điện giữa chừng thì expansion vẫn resume được, nhưng mất thêm thời gian.
• Chỉ dùng tài khoản admin và sudo khi thật sự cần chạy lệnh trong Shell. Để theo dõi thì zpool status là đủ.
• Expand xong thì bật lại Scrub Task đã tắt. Nghe hiển nhiên, nhưng đây là bước hay quên nhất: ba tháng sau mới phát hiện pool chưa được scrub lần nào kể từ hôm mở rộng.

Extend không biến ZFS thành SHR. Nhưng nó đổi câu "hết chỗ là phải xoá pool" thành "hết chỗ thì mua thêm 1 ổ rồi kiên nhẫn chờ vài hôm". Với NAS gia đình, chừng đó đã đáng giá lắm rồi.